Tôi không ham học mấy, chỉ thích chơi. Mẹ tôi bảo thông minh mà lười thì cũng chỉ đi thồ phân, hót cứt. Mà chả phải đợi mẹ tôi nó thế thì hót cứt tôi đã làm rồi, thồ phân thì chưa. Sáng, tôi phải canh me dậy sớm, vai quảy hai cái rành con có lót tro, tay cầm đôi thẻ tre to hơn đũa cả, đi đầu làng cuối xóm hót từng đống phân trâu, bãi cứt bò. Nhiều hôm dậy muộn, trẻ cùng làng nhặt hết tôi phải nhặt cả phân chó, phân gà. Chả phải vì nhà tôi nhiều ruộng mà cần lắm phân, ngoài mười thước phần trăm chia cho giáo viên tăng gia chống đói mà vì mẹ tôi bắt thế. Người tôi lúc nào cũng khăn khẳn mùi phân gio, rất chán.
Học hết cấp một tôi truyền nghề và đồ nghề lại cho đứa em kế tôi. Đến đứa thứ ba thì thất truyền vì nhà tôi trả ruộng. Mẹ tôi xoá đói giảm nghèo bằng gánh hàng xáo. Tôi ngoài việc đi học thì suốt ngày phải ngồi ở máy xát đầu làng để trông thóc cho mẹ. Lúc xay xát thì phải mót cám, đóng trấu, người lúc nào cũng bám đầy bụi. Nhà lúc nào cũng có gạo nhưng vẫn phải ăn độn. Gạo đó mẹ tôi phải mang xuống tỉnh bán cho người ta làm hàng, cho người ở phố ăn.
Thế rồi nhà tôi có bộ đội ở. Họ về làng lấy quân. Nhà tôi rộng nên được đóng làm tổng hành dinh. Chỉ có bốn người, chú Lâm đại uý, chú Tính quân y, chú Hành cần vụ và cô Sao văn công. Tôi nhỏ nên không biết gì nhưng nghe mẹ tôi bảo chú Lâm là to nhất, những người kia ở chung là lo cho chú Lâm. Đại để chú Tính lo sức khoẻ, ốm đau, chú Hành lo nấu ăn, cơm nước, cô Sao lo hát hò, múa may.
Chú Lâm cưng tôi lắm, hay cho tôi ăn sữa bò, thịt hộp với mỡ cừu. Cô Sao còn cưng hơn, lúc nào cũng cho ăn kẹo kéo, lại còn dạy tôi hát. Thấy tôi đáng yêu, xinh trai nên cô thi thoảng còn bắt tôi gọi là mẹ, xưng con. Mỗi lúc tôi nói thế, cô vui lắm, một tay xoa tóc, một tay ôm đầu tôi áp vào ngực. Chú Tính, chú Hành tôi chả mấy thân vì các chú cứ hay cù nách, chán đi lại còn cọ râu vào mặt. Tôi rất sợ.
Những lúc các chú và cô Sao đi làm việc, mẹ tôi hay bắt tôi lên chỗ để quân nhu. Khi thì bốc nắm gạo, lúc thì thó lon mỡ cừu. Nhà nghèo, đông anh em nên lắm khi cũng khốn nạn. Phần tôi lớn lên mới thấy thế, chứ hồi ấy thó được gạo mới mỡ cừư đưa mẹ là tôi sướng lắm, cứ y như lập được công lớn. Anh em tôi nhờ thế mà cơm bớt độn hơn, mép trơn nhẵn vì có mỡ. Phởn lắm!
Hôm, tôi đang chuyên cần bốc gạo và thó mỡ thì chú Lâm về, bắt sống tại trận. Chú quát. Tôi sợ xanh, chạy tút xuống bếp với mẹ, hổn hển mách. Mẹ tôi run cầm cập, bảo chú hỏi thì đừng bảo mẹ xui nhá, nhá. Tôi nuốt từng lời.
Chú Lâm cũng chả hỏi tôi về việc đó nhưng đồ quân nhu thì cho tiệt vào cái hòm to, nhẽ hòm đạn cối, khoá chặt. Chú không còn cho tôi ăn sữa bò, thịt hộp mới mỡ cừu nữa. Chú Tính, chú Hành cũng chả buồn cù nách hay cọ râu. Cô Sao cũng chả còn ôm tôi bắt gọi mẹ, gặp là cốc đầu, bảo hư. Tôi mất hết đặc ân. Lớn lên hiểu ra là nhân cách.
Một bữa, tôi đi ỉa bậy ở bụi dong sau gốc nhãn ở vườn. Vừa ỉa vừa thẩn thơ nghịch kiến, bẻ hoa dong uống mật. Tôi thích trò đó, ngồi dai lắm hôm tê hết cả chân, hoa hết cả mặt mày. Rồi tôi nghe tiếng lạo xạo, tiếng cả chú Lâm mới cô Sao, tiếng hục hục, ứ hự, ú ớ, u ơ. Tôi ngồi thần nhưng tay vẫn tranh thủ tìm đá kịn mông, quần đùi vẫn dính nguyên bẹn, không thèm xắc theo thói quen. Tôi ngồi thế lâu lắm, ngớt tiếng hục hục, ứ hự, ú ớ, u ơ tôi mới phọt ra, quần đùi vẫn beng leng ở bẹn. Tôi chỉ tay vào chú Lâm mới cô Sao êu êu trò lẹo chắc rồi chạy biến.
Sau hôm đó, chú Lâm lại cho tôi ăn sữa bò, thịt hộp mới mỡ cừu, nhiều hơn bao lần trước. Chú Tính, chú Hành tóm tôi được ở đâu lại cù nách, cọ râu. Cô Sao lại ôm tôi vào lòng, lại gọi mẹ con như trước. Cô còn dỗ, ngoan sẽ cho sờ ti, giống tý mẹ. Đồ quân nhu chú Lâm lại lôi trong hòm ra để vào nơi cũ. Chú gọi tôi dặn cứ lên lấy cho mẹ với các em ăn, hết chú cho nữa. Tôi sướng lắm.
Mẹ tôi hoảng, cấm tiệt tôi lấy gạo mới mỡ cừu. Còn doạ lấy nữa là đánh đòn, mách chú Lâm. Tôi oai, nhớn giọng bảo chú Lâm cho, hết cho nữa. Mẹ tôi khổ sở, lấy thế các chú ăn bằng gì. Phải thương các chú bộ đội, không ăn no là không đánh được giặc. Tôi chả hiểu gì.
Đợt lấy quân kết thúc. Các chú làm tổng kết trên xã rồi về nhà tôi chia tay. Chú Lâm tặng tôi lon mỡ cừu cuối cùng. Chú Tính cho tôi đôi ca pốt bảo thổi bóng bay mà chơi. Chú Hành cho tôi đôi đũa cả bằng nhôm tàu bay mà chú vẫn nấu nướng hằng ngày. Cô Sao chả tặng tôi gì, chỉ hát bài Anh vẫn hành quân tặng cả nhà. Rồi cô ôm lấy tôi, áp mặt tôi vào bụng, thì thầm: con ăn hết cả phần em bé.
Mấy mươi năm rồi. Chú Lâm, chú Tính, chú Hành, cô Sao ơi. Ở đâu??? Cháu đã lớn và hiểu mọi nhẽ ở đời.
